19. Bölüm

İslam’da ilham – revelation *

“İlham”, kelime manasında “lokmayı yutturmak” demek olup Kuran’da sadece Şems Suresi’nde (91/8) geçer. Burada “işte O (Allah), ona (nafs) günahlarını ve Allah korkusunu bel’ ettirdi”,[1] yani hayır ile şer yolu insana İlâhî ilhamla belletilmiştir[2] deniyor. Tabarî bunu iki şekilde yorumluyor: a) Allah nafs’a bunları ilham etti, b) Allah onları nafs’ta yarattı. Sünnîler ikinci şekle itibar etmişlerdir. Fakat “ilham” tabiri genellikle evliyalık akidesiyle ilgili olarak kullanılmaktadır, şöyle ki Allah kendini iki türlü gösterir (revelation). Biri özel olarak, bahis konusu kişinin kalbine ilham ilkah ederek; diğeri de genel olarak Peygamberlere risalet vermek suretiyle. İlki, yani özel olanı “ilham”, diğeri, yani genel olanı “vahiy”dir. Özellikle evliya, bu “ilham”ı almaya müstaittirler. Çünkü kalpleri tasfiye edilmiş ve buna önceden hazırlanmışlardır.[3] İnsanın aklına mysterion ayinlerindeki “ifşa”ya takaddüm eden “hazırlık” geliyor… Devam edelim.

İlham, bu suretle, tefekkür ve istidlâl yoluyla değil de, mülhemin bunun nasıl, nereden ve niçin geldiğini söylemesine imkân vermeden, ani olarak, kesp edilmesi bakımından, ilm’ aklî’den ayrılır. Bu, Allah’ın bir feyzi olup vahiyden bu bakımdan ayrılır: vahiy’i getiren melek Peygamber tarafından görülebilir ve vahiy’de mündemiç olan risalet bütün beşeriyete aittir. Hâlbuki ilham sadece buna mazhar olan şahsa aittir. İlham, bunun bir başka ve şeytanî türü olan vasvas’tan, gerek men’ (yasaklama) bakımından (burada bir melek, diğerinde bir şeytan), gerekse teşvik ettiği şeyler bakımından (burada kötüyü, orada iyiyi) ayrılır.[4] Apokalypsis mi çıkıyor karşımıza?… Her ne ise, “kuddise sırrahu”!

[1]              D. B. MacDonald. — İlham, in İA.

[2]              Ö. R. Doğrul’un tefsiri. Bkz. “Tanrı Buyuruğu”.

[3]              MacDonald, ibd.

[4]              ibd.

( * ) Site yönetimi tarafından eklenen başlık, bağlantı ve içerikler – bu içerikler kitabın orjinalinde yoktur okuma kolaylığı için site yönetimi tarafından eklenmiştir.