Kültür Eserleri > THKK 2/A - Tarım, Hayvancılık, Meteoroloji > 9. Bölüm

Mistisizm ve Tasavvuf *

M.Eliade için iman, dini deney yoluyla elde edilmiş bir yeni boyuttur. (Hz.) İbrahim’in, oğlu İshak’ı kurban etmeye teşebbüsü için şunları yazıyor: “…böyle bir kurban, İbrahim’in vakıasında bir eser-i imandır. O, kendisinden böyle bir kurbanın niçin istendiğini anlamaz; ama buna rağmen, talep Rab’den geldiğine göre, buna tevessül eder. Görünürde manasız (absurd) olan bu fiili ile İbrahim yeni bir dinî deneyi, imanı, başlatmış oluyor. Bütün sairleri (tüm Doğu dünyası) ve muakkipleri tarafından teali edilecek olan kutsiyetin bir ekonomisi içinde hareket etmeye devam ediyorlar… Allah’a ait olanın O’na iadesi gerekir. İbrahim için İshak, doğruca maddî bir ana rahmine düşme olayı (conception)’nin ürünü değil, Rab’in bir armağanı’dır. Allah’la İbrahim arasında bir uçurum açılıyor; ilişkilerinin devamlılığında bir aslî kopukluk meydana gelmiştir. İbrahim’in dinî davranışı, yeni bir dinî boyutu küşat ediyor: Allah kendini zatî, herhangi bir mantıkî sebebe dayanmadan âmir, bağışlayıcı, talep edici bir “tamamen ayrı” ve her şeye kadir bir varlık şeklinde ifşa eder. Bu yeni dinî boyut “iman”ı, Yahudi-Hristiyan anlamında mümkün kılmaktadır”[1]

Eliade, Hristiyan ilâhiyatından anlaşıldığı üzere imanın her dindar adama tatbik edilemeyeceği iddiasında bulunurken[2] hiç de haksız görünmüyor. Arap “Türk, zayıf-ül iman!” demiyor mu?… Devam edelim.

Her dindar adamda müşterek amil, var olma arzusudur. Lâdinî alan, gerçek dışı bir alan olduğundan, dindar adam mümkün olduğu kadar, kökenini borçlu bulunduğu tanrıların, kutsal doğaüstü varlıkların yakınında yaşamak ister. Başka deyimle, bir kutsal evrende ömrünü geçirmeyi özler.[3] İlerde sırası geldiğinde zikredeceğimiz gibi “Allah’a vasıl ol, Allah’la kalk yat”, “Sen beş vakit namazda ararken Allah’ını, ben, inan, her gün O’nunla beraberim!” derken Dede’ler bir noktada bu özlemi dile getirmiş oluyorlar, Sünnî sûfîyi karşılarına almanın yanı sıra.

[1]              M. Eliade. — Cosmos and History. The myth of the Eternal Return, N.Y. 1959, s. 109-110, J. A. Saliba, op. cit., s. 63-4’de zikredilmiş.

[2]              J. A. Saliba. — op. cit., s 64.

[3]              ibd.

( * ) Site yönetimi tarafından eklenen başlık, bağlantı ve içerikler – bu içerikler kitabın orjinalinde yoktur okuma kolaylığı için site yönetimi tarafından eklenmiştir.